Tài Liệu
Gia Ðình Phật Tử

Hoạt Động Thanh Niên

Tài liệu nghiên cứu tu học
trại đào tạo Huấn luyện viên
BHDTƯ/GÐPTVN

DÀN BÀI

I.   Văn

II.  Tư

III. Tu

A. Dẫn nhập:

Mấy mươi em đang im lặng lắng nghe từng lời pháp thoại. Sự nghiêm túc và tập trung được thu hút theo lời trình bày khá thuần thục và mạch lạc của Huynh trưởng giảng viên. Cuối bài được nghe câu: “Chúng ta tạm dừng lại ở đây, cùng ra sân thay đổi không khí với các trò chơi hoạt động minh họa cho bài học hôm nay”. Không hẹn mà đồng loạt reo vui: “Hoan hô, nảy giờ đợi có thế”.

Qua thực tế, chúng ta biết nhu cầu vui chơi, hoạt động của tuổi trẻ thiết tha đến mức nào.

Từ trước tới nay, trong sinh hoạt Gia Đình Phật Tử, phần trò chơi tác động khá rõ rệt, hấp dẫn tuổi trẻ, tạo sự hứng khởi, ổn định thỏa mãn cho trẻ hiếu động, thích vui, xã được tâm lý dồn ép qua thời gian lao động học tập, phát hiện và phát triển được nhân tố về chuyên năng, kỷ năng và cũng từ những kinh nghiệm trực giác tạo cho Huynh trưởng cầm đoàn nắm được tâm sinh lý các em.

Cho nên nói:
- Trò chơi là hành động khởi điểm làm phương tiện tu học.
- Trò chơi tạo duyên giúp chủng tử thể hiện (hiện hành) qua đó nhận biết được tính khí con người để có hướng huân tập tự bồi cho tiện tăng tăng trưởng.
- Trò chơi có hai phần:
          * Phần trò chơi nhỏ
          * Phần trò chơi lớn

B. Trò chơi nhỏ:

Trước khi nói đến trò chơi lớn, ta cũng hòa mình với từng trò chơi nhỏ. Vâng trò chơi nhỏ như rừng chồi, lá non phất phơ trước gió, nụ hồng lơi lả dưới nắng vàng, tiềm tăng sức sống mãnh liệt. Nhưng đâu đó có cây còn ủ rủ vì thiếu nắng, thiếu mưa, hay nắng không ưa, mưa không chịu. Trong một buổi sinh hoạt các em ta cũng thế, có em lanh tay lẹ mắt, hăng say vui nhộn, có em hiếu kỳ ưa phá phách, chọc ghẹo, có em ủ rủ buồn xa xăm không đâu. Nhưng các em có cùng mẫu số. Hiếu động và thích vui.

Là Huynh trưởng người mệnh danh là nhà giáo dục, vì mục đích Gia Đình Phật Tử là “giáo dục Thanh Thiếu đồng niên” chúng ta không thể lúc nào cũng thao thao bất tuyệt…Mà huynh trưởng cũng phải có tài xoay sở, phải có mẹo vặt, có chước…và có cả một cẩm nang đem xài hoài không hết.

“Học mà chơi, chơi mà học”

Hò chơi là mẹo “dương đông” để đưa các em cùng ổn định kỷ luật, vui vẻ vào tiết học là chước “kích tây”, hay gọi là “dùng dục câu óc”, dùng cái các em ham chơi, để lộ rõ cá tính háo thắng của các em mà khư trừ. Gọi là chước “phạt ác, thưởng thiện”.

Hô chơi mà các em ùa lên hớn hở là mưa cho rừng chồi tươi tốt, cỏ cây nhuộm thắm. Biết Phật hóa là mưa pháp cho giọt cam lồ ngấm vào lòng Đoàn sinh. Thế là ta đã rõ đường vào mục đích chơi: Ngoài tạo sinh khí trong sinh họat hội họp – còn nhiều điều đúng như đã nói trên. Cẩn yếu phải tùy thời áp dụng, mới thấy hết lợi ích của trò chơi.

Chơi lúc nào? “Trò chơi mọi lúc, mọi nơi, nên phải nghiên cứu, sử dụng đúng chủng loại, đúng yêu cầu, đúng lúc, đúng nơi”.

Biết:
o Chuyển hóa trò chơi

o Biến hung thành kiết

o Phạt ác thưởng thiện

o Phật hóa làm duyên.

1. Phân loại trò chơi:

Trò chơi được các nhà giáo dục, tâm lý, các chuyên gia hoạt động thanh niên, đã liệt ra 5 loại trò chơi nhằm rèn luyện trong khi chơi:

-         Trò chơi luyện giác (mắt, tai, mũi, miệng,…)

-         Trò chơi luyện trí

-         Trò chơi luyện thể

-         Trò chơi luyện đức

-         Trò chơi luyện tinh thần

Trò chơi là tạo vui nhộn, thư giản, thanh thản, ngoài ra còn tác dụng luyện sự chính xác, nhanh nhạy, tánh tốt, đức cao thượng và còn để trị liệu các chứng của trẻ nữa, thí dụ như: chậm chạp - rụt rè - vụng về - nói năng lắp bắp - sống riêng rẽ - ích kỹ - ganh tị….

a. Trò chơi luyện giác:

Luôn tập luyện cho trẻ đưa vào trò chơi.

-         Luyện mắt cho tăng cường, tạo nhộn lực mạnh, nhạy, nhanh.

-         Luyện tai phải thính, phân biệt âm thanh xa gần…Tiếng các thú kêu, tiếng người thân quen, tiếng nhạc cụ, phân biệt chọn lựa tiếng mình cần nghe.

-         Luyện mũi cũng tập luyện không kém tai, mắt, tập phân biệt hương hoa, phân biệt mũi lạ dù rất thoảng. Khi chơi bịt mắt, người quản trò nắm chum hoa 3,4 loại có hương thơm cho họ phân biệt những loại hương của hoa nào.

-         Luyện miệng thì tập nói gợn gẫy, nhanh không vấp váp. Đối đáp câu hay, nhanh, phản ứng bằng lời nhanh nhẩu. Cần nói lúc nào mạnh, lúc nào nhẹ, giả giọng, âm cao, âm thấp đúng điệu không ngập ngừng.

b. Trò chơi luyện trí:

Tập luyện phán đoán chính xác để hành động, nhanh nhẩu để nói năng, để giải quyết, đáp ứng, gọi là xử trí đúng lúc…

c. Trò chơi luyện thể:

Trò chơi này là trò chơi thể dục tổng hợp. Từ vận động tay chân, thân thể các động tác cần đồng bộ nhịp nhàng, chính xác như: mang, vác, chạy, nhảy, đẩy, kéo, chuyền….

d. Trò chơi luyện đức tính:

Xu hướng của trẻ là háo thắng. Bất cứ trò gì họ cũng cần thủ thắng. Đã muốn thủ thắng: Dù muốn thủ thắng thì ganh ghét, ly hiểm, dù chơi đi nữa thì cũng sẽ trở thành ác tâm ác ý…

Vì thế hãy khéo biến cái từng khúc đoạn yêu cầu Từ Bi, Hỷ Xả; để cao các vai trò nhân ái để dần tạo tánh khí. Ngoài ra còn tác dụng lên những em rụt rè, yếu ớt tinh thần bằng những nhà đòi hỏi can đảm, dấn thân, lăn xả…..

e. Trò chơi luyện tinh thần:

Chủ yếu là nêu cao tình đồng đội, danh dự tập thể Đội (Chúng), Đoàn… Nhưng tinh thần ấy không rời tính cao thượng, nhân hậu, tinh chung đại thể. Nếu không, dễ rơi vào “cục bộ địa phương” ích kỷ, nhỏ nhen, phân tác dụng. Trò chơi này thường là trò chơi đồng đội. Trường hợp hay gặp trong trò chơi lớn. Người soạn trò chơi cần khai thác mặt này ở các loại trò chơi.

2. Mục đích trò chơi:

Mục đích trò chơi thật đa dạng. Nhưng trò chơi có trở thành nghệ thuật, cao đẹp hay không là do người điều khiển trò chơi.

Người điều khiển phải là một nghê sĩ tài hoa để hấp dẫn. Một nhà ảo thuật lỗi lạc để lôi cuốn họ. Một nhà hùng biện và chỉ huy tài tình để lèo lái họ - đưa tất cả hòa nhập vào một tiết điệu trầm bổng, vui nhộn, im lặng trật tự cần thiết…để chú mục vào hai tình huống Tĩnh và Động như thế muốn.

3. Chơi lúc nào:

-         Lúc mới tập họp cần đưa vào nề nếp
-         Sau giờ học tập
-         Sau giờ làm việc
-         Tản mạn, uể oải
-         Giờ nghỉ ……
-         Giờ học không khí quá trầm lắng..
-         Đổi giờ sinh hoạt
-         Tinh thần quá căng thẳng, chi phối bởi ngoại cảnh ồn ào nao động, cũng có thể do một ảnh hưởng bất ngờ nào đó đưa đến làm xôn xao bất ổn tác động tinh thần chung….
-         Những lúc như thế cần có trò chơi. Hãy vận dụng tối đa:
                   * Trạng huống Tĩnh là cho trò chơi động.
                   * Trạng huống Động là cho trò chơi Tĩnh.

Điều cần thiết là người hướng dẫn phải tỏ ra hấp thụ điêu nghệ, phải tạo được tất cả thành một khối, “buộc” được tất cả phải hòa mình một cách nhiệt thành. Biết chọn lựa vài phần tử nòng cốt, đồng trang lứa, sức vóc, hiểu biết để tạo khởi hứng. Đồng thời tự khai thác mình bằng điệu bộ, diễn trò duyên dáng, giàu âm điệu, kể cả nhái giọng, nhái điệu dáng vài nhân vật có danh, kể chuyện tiếu lâm không quá thô, thiếu….sáng.

Khai thác người chơi, nắm bắt tâm lý, nắm tinh thần, sức lực quần chúng.
-         Luôn mới, tránh lập lại,
-         Chơi mà có vài kẻ nhàm chán là thất bại
-         Tránh chơi gượng ép, mất vui
-         Tránh nhiều người mới đứng xen kẻ rụt rè, hay lớn tuổi ngượng nghịu, người chơi trong vòng chơi mà nhiều thành phần lớn nhỏ lẫn lộn thì rất kén trò chơi cần phải cân nhắc kỷ.
-         Tránh lúc họ nôn nóng lên xe về nhà…
-         Ngoài ra cần chú ý:
              * Khung cảnh: chật hẹp, chỗ đông người
              * Không khí: gặp cảnh ngộ không vui…
              *Thời tiết: không thích hợp hoặc quá khắc khe.

Ngoài ra, đặc biệt lưu ý không nên nô đùa trên sự đau khổ của người khác. Điều này nói lên …. Chơi ở đâu? Lúc nào? Chơi phải có ý thức…!

Thường thường người ta cứ nghĩ quây quần ở đâu được là ra trò chơi được…!

Thật ra, Huynh trưởng là phải tinh tế lưu tâm đến khung cảnh, không khí, sân bãi (trong nhà, ngoài sân…sân cỏ, sân xi măng đá sỏi). Thời tiết: nắng nóng bức, mưa gió, sân ướt át…

Trong các trò chơi, gặp trò chơi thể lực, tinh thần đồng đội, đòi hỏi vận động cả tay lẫn chân, bò lết, mang vác nhau, kéo co, trì gượng, tung hứng là cần chú trọng sân bãi hơn cả.

4. Hướng dẫn trò chơi:

Đa số tuổi trẻ vì hiếu động, sôi nổi họ thích các trò chơi gào thét, múa may; thậm chí có xu hướng trêu ghẹo, xoi mói tật nguyền người khác, kể cả các trò vui “sút chốt tâm lý”.

-         Chơi là món ăn tinh thần cần có trong các cuộc sinh hoạt, tập trung của Thanh Thiếu Nhi, của mọi đoàn thể…

-         Chơi là phương pháp trị liệu các thói hư tật xấu.

-         Chơi là chìa khóa khai mở, nẩy sinh mọi cơ năng, trí năng, bản năng, tánh khí năng.

-         Chơi là phương pháp giáo dục. Nếu biết tận dụng đúng mức thì đây là phương pháp giáo dục tân tiến đa năng đa hiệu.

5. Từng bước chuẩn bị trò chơi:

Khi ta đã nắm bắt bộ loại, nhuần nhuyễn động tác phối hợp điệu bộ, lời nói, âm sắc (dạng ngữ, nhộn ngữ…)

Nhàm chán là trò chơi “chết” do lập đi lập lại gây chán phèo vô duyên. Vì vậy Huynh trưởng phải chuẩn bị trước, hôm nay sẽ cho trò chơi gì, cho hạng tuổi nào, trình độ cũ mới ra sao, phải chuẩn bị cả diễn cụ cho trò chơi, hãy nghĩ ngay đến địa điểm cho từng trò chơi.

Trước khi chơi:
-         Giải thích rành rẽ, mạch lạc
-         Cần chơi nháp vài lần với những nhân tố chọn làm mẫu nháp trước.
-         Người được chọn sẽ là người thông minh, lanh lẹ, khỏe…
-         Tránh chọn người rụt rè, chập chạp, tật nguyền…

Lúc chơi:
-         Khi tất cả vòng tròn tỏ ra đã thấu rõ trò chơi ta cho chơi…
-         Vừa chơi vừa quan sát lượng giá: tất cả có tham gia, có hào hứng, đã hòa kết thành mảnh chưa.
-         Cường độ hào hứng đã tăng cường cao hay còn thấp phải chuyển “tông” kịp thời.

Tránh kéo dài, dù trò chơi đang hấp dẫn, hãy để một chút dư âm vang vọng trong lòng họ.

Tóm lại, người cho trò chơi phải chuẩn bị: “bài bản”- đồ nghề “cũng như nhà ảo thuật chuẩn bị trang diễn cụ vậy.

Đừng xem thường môn chơi, xem thường mọi người…

Cũng không nên chơi vô chừng, vô độ !

Theo hạng tuổi mà chuẩn bị trò chơi. Lời giải thích cũng theo đó mà khai thác và đưa ra yêu cầu đơn giản hoặc phức tạp qua các thể loại:
-         Tài khéo léo
-         Trí nhanh nhạy
-         Óc phán đoán
-         Thế mạnh mẽ, dẻo dai…

Tránh đừng nên đòi hỏi quá sức và dài dòng. Vì môn chơi là phương pháp giáo dục rèn luyện lâu dài, cần sự thẩm thấu hơn.

Cần nói thêm, chơi cần yếu tố hồn nhiên, trong sáng đừng gượng gạo. Lại cũng tránh trò chơi hung bạo, ác ý…

Nhớ rằng, trò chơi thì “bịa tác” ra rất nhiều cách, nhưng chủ yếu là cho loại chơi để rèn luyện gì? Miễn là vui nhộn, ý nhị, tháo vát khôn ngoan, nhanh tay lẹ mắt. Có tình có lý là đạt yêu cầu.

Sách trò chơi nhiều lắm! Nhưng các Trưởng phải có cuốn sổ tay, sau khi đọc kỹ cuốn nào, chọn những trò chơi nào hay, hợp, phân loại rồi chép vào sổ tay mình, sử dụng từ từ. Rồi các bạn sẽ thấy nó giúp ích cho các bạn rất nhiều việc. Dù trại ở đâu, họp bạn đông đảo đến mấy: hoàn cảnh nào, lúc nào thì bạn cũng đầy tự tin. Mà tự tin là thành công một nửa rồi vậy.

C. Nâng cao hơn trong một bước nghệ thuận chơi là trò chơi lớn:

Trò chơi lớn chiếm được một phần ưu thế tác động lên sự giáo dục toàn diện, gặt hái được nhiều mặt kết quả nhất định rất đáng khích lệ, qua đó:

-  Giáo dục tinh thần tập thể cao, hoạt động sáng tạo, nhạy bén, áp dụng triệt để hàng đội tự trị.

-  Rèn luyện nghi lực vượt khó, tính tháo vát, ý thức tổ chức cao.

-  Có khả năng tiếp cận với cái mới, bất ngờ xãy ra trong cuộc sống mà không ngỡ ngàng lúng túng.

Người huynh trưởng cần am hiểu tầm mức, nội dung hoạt động quan trọng của trò chơi lớn nó bao gồm nhiều bộ môn hoạt động căn bản khác như: “Trò chơi nhỏ (lớn có thể nhiều thể loại nhỏ hợp lại) - Truyền tin - Dấu đi đường - mật thư - cắm trại nhanh - nấu cơm di động - cứu thương - cứu nạn – thoát hiểm - vượt chướng ngại – công phá sào huyệt – nghi thức đội chúng – giáo dục truyền thống (lịch sử, giáo sử)… Đưa đến nghệ thuật tối cao là Thiền.

“dạo chơi cảnh thiền”

Thí dụ: Trò chơi: “Sáu cửa vào động Thiếu Thất bái kiến Bồ Đề Đạt Ma”
Sau khi công phá các cửa:

-         Mắt: ghi các đồ vật ánh sáng chỉ chợp sáng rồi tối.

-         Tai: nhớ các tiếng động trong đêm tối (còi, kèn, đàn, trống, đá lăn, gổ gỏ…)

-         Mũi: lần theo các mùi trong đêm (hành, hẹ, ném, tỏi, hương trầm, hoa lài…)

-         Lưỡi: nếm các mùi (mặn, ngọt, nhạt, chua, cay, đắng…)

-         Thân: tiếp cận với (mềm, cứng, nóng, lạnh, ẩm, ướt…)

-         Ý: ngồi tĩnh lặng nhớ ghi lại tất cả,

Công phá năm ải đầu còn lăng xăng, hít, nếm, sờ…ngồi tĩnh lặng mới thấy khó thay. Khi đã và chánh niệm (tự thắng mình) thấy sáu cửa tiêu dao tự tại: ‘dạo chơi cảnh thiền”.

Vậy chúng ta cần thảo luận, quán triệt, thống nhất trong việc soạn thảo, tổ chức, điều hành trò chơi lớn đưa đến kết quả cao nhất trong nghệ thuật chơi. Khi các hành giả chơi ngộ được dù là đích chơi cũng chỉ là “hóa thành” hoác nhiên đó là “bảo sở”. Đây là một bộ môn thiên biến vạn hóa. Có thể biến cười thành khóc, cũng có thể biến khóc thành cười.