Sự tích
Tu Đà Cấp Cô Độc

SUDATTANĀTHAPIŅDIKA
Anh ngữ: HELLMUTH HECKER
Dịch giả: Nguyễn Điều (1993)

trở về Kinh Sách

* Lời nói đầu
* Chương 1
* Chương 2
* Chương 3
* Chương 4
* Chương 5
* Chương 6

Ư tưởng đẹp

Tu Đà Cấp Cô Độc cũng có gia đ́nh, vợ con một cách êm ấm như tất cả mọi người. Vợ hiền ông tên là Punnalakkhana, nghĩa là "Nữ nhân phúc tướng", và bà đă có một đời sống trưởng giả đúng như ư nghĩa cái tên của bà. Trong gia đ́nh, phu nhân Punnalakkhana luôn được sự yêu kính của tất cả mọi người. Bà như một nữ thần hằng bảo vệ toàn gia tộc, hiền lành với kẻ ăn người ở và thường xuyên hộ độ chư vị Thánh Tăng. Ngoài xă hội, bà là một tín nữ rất thầm nhuần Phật giáo, v́ bà đă theo chân người anh rể góp mặt trong số những tín đồ đầu tiên của đức Phật.

Tu Đà Cấp Cô Độc có bốn người con: ba gái một trai. Trong ba tiểu thư ấy, có hai nàng tên là Tiểu Minh (Little Subhaddà) và Đại Minh (Big Subhaddà) rất thấm nhuần chánh pháp và đă đắc quả Nhập Lưu Tu Đà Huờn (Sotàpatti) như thân phụ của hai cô. Ba nghiệp thân, khẩu, ư hằng ngày của hai cô này vốn noi gương cha nên danh thơm đạo đức và sinh hoạt kinh doanh luôn luôn thịnh vượng. Hai cô đă lấy chồng xứng đáng và trở nên giàu có. Riêng cô gái thứ ba mà cũng là cô con gái út của Tu Đà Cấp Cô Độc, tên là Sumanà (tạm dịch là Mỹ Hoa) thiện căn vượt hẳn mọi người trong gia đ́nh. Cô này có trí tuệ phi thường. Lần đầu tiên Mỹ Hoa nghe Phật thuyết pháp, cô liền đắc quả Tư Đà Hàm, tức quả Nhất Lai (chỉ c̣n bị luân hồi một lần nữa). Thánh quả Tư Đà Hàm là bậc thứ hai sau thánh quả bậc thứ nhất là Tu Đà Huờn (c̣n bị luân hồi bảy lần nữa ). Kể từ đó, tâm hồn c?a Mỹ Hoa (Sumanà) thường xuyên thanh tịnh. Cô không chịu lấy chồng v́ cô không bao giờ để tâm ḿnh bị ô nhiễm trong t́nh yêu nhục dục. Mỗi lần cô nh́n thấy cái hạnh phúc lứa đôi mà cô biết là không tránh khỏi luật vô thường, của hai người chị, cô đâm ra buồn bă và lo ngại cho họ. Sau cùng v́ không c̣n một chút ǵ mắc dính với cuộc sống thế gian, cô đă tinh tấn tu thiền, không màng đến ăn uống, nên cô đă viên tịch trước sự tiếc thương của toàn thể gia đ́nh.

Sau khi chết, Mỹ Hoa (Sumanà) được sinh lên cơi trời Tusita, thiên cảnh cao nhất của cơi Dục giới. Và ở đó cô đă tinh tấn tu tập, diệt trừ những phiền năo vi tế c̣n lại, rồi đắc quả hoàn toàn giải thoát khỏi sinh tử luân hồi. (Theo chú giải Kinh Pháp Cú).

Người con trai duy nhất của Tu Đà Cấp Cô Độc tên là Kàla, có nước da ngâm đen. Cậu ta là đứa con nối ḍng của gia tộc họ Tu Đà. Kàla không muốn biết bất cứ một giáo thuyết nào cả, hằng ngày cậu chỉ miệt mài trong nghề buôn bán làm giàu. Một hôm Tu Đà Cấp Cô Độc đă khuyến khích con ḿnh giữ Bát quan trai giới bằng cách thưởng cho một ngàn đồng tiền vàng. Cậu ta liền bằng ḷng, và sau đó cảm thấy ngày thọ giới Bát quan trai đă làm cho tâm hồn cậu ta dễ chịu. Thế là từ ấy về sau, mỗi tuần Kàla nghỉ buôn bán một ngày, để cùng với gia đ́nh thọ Bát quan trai giới. Nhờ vậy mà cái không khí giữ Bát quan trai của gia đ́nh Tu Đà Cấp Cô Độc đă trở nên đồng thuận, thoải mái, chứ không phải là một h́nh thức làm cho Kàla bực bội, khó chịu như thuở trước.

Tiếp theo Tu Đà Cấp Cô Độc lại khuyến khích con trai ḿnh đến chùa vào những ngày lễ để nghe đức Phật thuyết pháp, cũng bằng cách thưởng cho một ngàn đồng tiền vàng khác. Kàla lại một lần nữa vui mừng chấp thuận. Nhưng lần này chính là khúc quanh của đời sống tâm linh cậu ta. V́ sau khi nghe pháp, cậu liền đắc quả Tu Đà Huờn.

Kể từ đó, sinh hoạt hằng ngày của Kàla cũng giống như phụ thân chàng là chỉ biết tu hành làm phước. Cậu đă trở thành một trong những thí chủ quan trọng nhất của Phật giáo. Người ta đă gọi Kàla là "Thiếu Mạnh Thường" Cấp Cô Độc để phân biệt với danh hiệu của phụ thân chàng là "Thái Mạnh Thường" Cấp Cô Độc (Theo chú giải Pháp Cú Kinh: Dhammapada).

Kàla lập gia đ́nh với nàng Sujàtà, em gái của một nữ thí chủ nổi tiếng là bà Visàkhà (Nguyệt Trang). Visàkhà là dâu của một ông bá hộ khác trong vùng tên là Migàra. Nhưng người đương thời thường gọi Visàkhà (Nguyệt Trang) là "Pháp mẫu" của bá hộ Migàra. Lư do chỉ v́ Visàkhà rất thấm nhuần Phật giáo và đă đem chánh pháp truyền lại cho cha chồng. Người cha chồng này lúc trước vốn quẩn trí, đau khổ v́ một số phiền năo, suưt từ trần nên sau khi nhờ dâu hiền dùng Phật giáo cứu khổ liền không ngần ngại gọi nàng là "Pháp mẫu", tức là kẻ đă dùng Pháp bảo làm cho ông được "tái sinh" lại vậy.

Visàkhà (Nguyệt Trang) là một người đàn bà hiền hậu, gương mẫu bao nhiêu, th́ cô em gái Sujàtà, vợ của Kàla, lại là một nữ nhân xấu tính, tự đắc bấy nhiêu. Cô ỷ vào sự giàu có của cả bên ḿnh lẫn bên chồng nên tỏ ra gay gắt, bắt bẻ, chấp nhất mọi người từng chút. Trong đầu óc Sujàtà, không bao giờ có một tư tưởng cao thượng hay thiện cảm được gợi lên, mà chỉ toàn là bất măn, thiếu thốn, buồn bực sẵn sàng tuôn ra để làm phiền lụy cho bất cứ ai nằm trong tầm nóng giận của cô.

Sujàtà có thể đánh đập kẻ ăn người ở bất cứ lúc nào. Và cô có mặt ở đâu là ở đó có sự sợ hăi, khủng bố. Cô cũng chẳng bao giờ tôn trọng gia giáo, trật tự trong gia đ́nh cha mẹ chồng, và ngay cả của chính chồng nàng nữa. Đây vốn là lư do mà Sujàtà đă không được người ngoài hay thân nhân trong gia đ́nh thương mến, kính trọng.

Một hôm, sau bữa thọ trai, như thường lệ, đức Phật bắt đầu thuyết pháp th́ nhiều tiếng la hét, gắt gỏng, quở mắng gia nhân của Sujàtà làm kinh động cả nhà. Đức Thế Tôn bèn ngưng thuyết pháp hỏi Tu Đà Cấp Cô Độc xem tiếng ồn ào xẳng xói ấy từ đâu tới, th́ Phật được biết giọng gắt gỏng kia không phải của ai khác, mà là của cô dâu trong nhà, một người đàn bà đanh đá vô lễ đối với chồng con, cha mẹ. Cô ta chẳng bao giờ biết bố thí, chẳng bao giờ có tín đức và thường xuyên gây gổ căi cọ với mọi người xung quanh.

Đức Phật liền cho mời cô dâu của Tu Đà Cấp Cô Độc ra nghe thuyết pháp. Khi thiếu phụ ấy xuất hiện trước mặt, th́ đấng Toàn Giác bèn hiền từ hỏi:

- Này nữ thiếu chủ! Cô là vợ của một thanh niên bá hộ. Vậy cô có thể vui ḷng cho Như Lai biết cô tự xếp hạng nào trong bảy loại vợ trên thế gian này?

- Thưa Sa môn Cồ Đàm! Ngài muốn hỏi ǵ tôi không hiểu. Xin Ngài hăy giải ra cho.

- Này nữ thiếu chủ! Được lắm! Như Lai sẵn sàng giải đây, vậy cô cần lắng nghe!

Rồi đức Phật thuyết một bài kệ dài gồm chín đoạn:

1."Nữ nhân mê của, niềm tin chẳng có
Chê chồng ḿnh, đàn ông khác lại trông
Để được giàu sang, bụng sẵn giết chồng
Vợ như thế, vợ sát nhân ác loại".

2."Của chồng kiếm bằng bán buôn lặn lội
Bằng cấy cày, bằng đồng áng quanh năm
Mà nữ nhân mưu sự giữ riêng ḿnh
Vợ như thế, khác nào phường trộm cắp".

3-"Thích ngủ, ham ăn, biếng lười, dụng lập
Lời lẽ cộc cằn, tư cách chanh chua
Chồng càng nhịn, thương, càng hiếp đáp bừa
Vợ như thế, vợ bạo tàn cay độc".

4."Nữ nhân nào xem ḿnh như nô bộc
Chăm sóc chồng như hiền mẫu chăm con
Giữ của cho chồng không để hao ṃn
Vợ như thế sánh mẹ hiền chẳng khác".

5."Nữ nhân nào kính thương chồng trong mắt
Như em gái dành cho một người anh
Phục vụ chồng luôn theo ư phu quân
Vợ như thế, tỷ muội nào dám sánh?".

6."Nữ nhân nào chồng thấy là hân hạnh
Như bạn xa nhau gặp lại hằng năm
Dung mạo dịu dàng, nhân đức thấm nhuần
Vợ như thế, thiện hữu nhân chánh trực".

7."Nữ nhân nào, không giận hờn thành thực
Mềm mỏng với chồng, kiên nhẫn khoan tâm
Giận chẳng giữ lâu, vâng ư chồng làm
Vợ như thế, chính là viên phụ tá".

8-"Các vợ sát nhân, độc tài, lang chạ
Cướp của, bất lành, chẳng kính nể ai
Mạng thọ hết rồi, sẽ khổ chẳng sai
Cửa địa ngục hẳn là nơi họ đến".

9-"Nhưng nếu vợ như mẹ hiền, em mến
Như bạn thân hay phụ tá nhân từ
Đầy đủ đức lành, thanh nhă tâm tư
Sau khi chết sẽ tái sinh hạnh phúc!".

(N. Đ. Thoát dịch ra văn vần).

- Này nữ thiếu chủ Sujàtà! Đây là bảy hạng người vợ mà một người đàn ông có thể gặp! Vậy Như Lai xin hỏi Sujàtà: Trong bảy hạng vợ ấy Sujàtà tự ḿnh xếp vào hạng nào?

Bài kệ đă làm cho Sujàtà thức tỉnh và động ḷng. Cô liền hứa với đức Phật từ rày về sau cô sẽ cố gắng hành động như một viên phụ tá đối với chồng. Lời dạy của đức Thế Tôn quả đă có hiệu lực làm cho Sujàtà trở thành một người vợ tốt. Từ đó, nàng hết ḷng tin tưởng vào đức Phật và không quên nhớ ơn Ngài đă dùng chánh pháp cứu độ tâm hồn ḿnh.

Tin đồn nàng Sujàtà, con dâu của ông Tu Đà Cấp Cô Độc đă phục thiện loan ra rất nhanh. Một buổi tối, đức Thế Tôn đi vào trong giảng đường chùa Kỳ Viên, bỗng thấy nhiều Tỳ khưu đang bàn tán. Phật hỏi lư do th́ mới biết họ ca ngợi kết quả kỳ lạ của Pháp bảo. Sau đó họ c̣n tán thán oai lực của đấng Toàn Giác đă kỳ diệu, có thể chuyển hóa được một người đàn bà ác độc như rồng, như rắn, trở thành một nữ chủ nhân hiền lành, kiều diễm. Nhân đó, đức Phật đă thuật lại cho chư Tỳ khưu đệ tử nghe một câu chuyện trong quá khứ giữa tiền thân Phật và tiền thân nàng Sujàtà. Kiếp ấy nàng sinh làm mẹ vị Bồ Tát, và người con Bồ Tát đă sáng suốt khuyên nhủ bà mẹ nhiều tật xấu của ḿnh, chừa bỏ chửi mắng và hống hách, bằng cách so sánh phong cách của loài chim sơn ca có cử chỉ thanh nhă và tiếng hót thanh tao với giống quạ có cử chỉ xấc xược và tiếng kêu chói tai, ai nghe cũng cảm thấy khó chịu. (Theo Jàtaka 269 và Anguttara Nikàya VII 59: Túc Sinh truyện 269 và Tăng Chi A Hàm VII 59). (Lời thêm của dịch giả: Nàng Sujàtà, con dâu của Tu Đà Cấp Cô Độc là một người khác. Xin quí Phật tử chớ lầm lẫn nàng với nữ thí chủ Sujàtà đă dâng cơm sữa lần đầu tiên đến đức Phật, sau khi Ngài từ bỏ cách tu khổ hạnh thái quá để trở về con đường giữa: Trung đạo).

Sau cùng là nói đến người cháu trai của Tu Đà Cấp Cô Độc. Cậu này được thừa hưởng một gia tài lên đến bốn chục triệu đồng vàng. Nhưng cậu ta chỉ thích sống hoang đàng ăn chơi, phung phí, tối ngày chỉ biết rượu chè, cờ bạc. Cậu đă dùng hàng trăm ngàn đồng tiền vàng trong việc chơi bời trác táng với những cô gái lầu xanh và bạn bè hư hỏng. Một con người ngu muội như cậu th́ tiền bạc dù chất cao bằng núi cũng có lúc hết sạch.

Ngày kia, khi gia tài mạc tận, cậu bèn t́m đến người chú để xin giúp đỡ. Tu Đà Cấp Cô Độc liền tặng cho cậu ta một ngàn đồng tiền vàng và khuyên cháu ḿnh nên dùng số ấy để làm vốn, gầy dựng lại sản nghiệp.

Nhưng cậu ta vẫn chứng nào tật nấy, nên chẳng bao lâu số tiền ấy cũng xài hết. Lần thứ hai cậu đến xin, rồi lần thứ ba, lần thứ tư v.v... Cứ mỗi lần người cháu phá sản yêu cầu, th́ Tu Đà Cấp Cô Độc lại cho tăng sự giúp đỡ thêm một ngàn đồng tiền vàng nữa, hy vọng rằng cháu ḿnh sẽ đủ số làm vốn hầu xây lại cuộc đời.

Nhưng khi người cháu đến xin lần thứ năm th́ Tu Đà Cấp Cô Độc vừa cho năm ngàn đồng tiền vàng vừa cảnh cáo: "Nếu cậu không lo tự sinh kế, t́nh chú cháu sẽ chấm dứt". Mặc dù lời hăm dọa đoạn giao của Tu Đà Cấp Cô Độc, người cháu vẫn đem nướng số tiền ấy vào những nơi chơi bời trác táng.

Về sau, mỗi lần người cháu hư hỏng này đến xin, th́ toàn thể gia đ́nh Tu Đà Cấp Cô Độc xem cậu như một người ăn mày chứ không coi cậu là con cháu trong nhà nữa. Từ đó họ chỉ cho quần áo và thức ăn, chứ không tặng tiền bạc.

Nhưng con người trụỵ lạc đó đă không c̣n biết hổ thẹn, tự trọng và danh dự. Cậu cứ nài nỉ thân nhân hăy cho tiền để cậu xài, chứ cậu không muốn nhận áo quần hay thực phẩm. Bởi tính lười biếng và ương ngạnh, nên thậm chí việc đi hành khất để kiếm ăn, cậu cũng không làm. Kết quả cậu đă chết đói trong một góc đường tăm tối.

Khi thi hài cậu được t́m thấy cạnh một chân tường, người ta đă nhặt nó vất vào trong hầm xác, chôn những tử thi vô chủ. Tu Đà Cấp Cô Độc được gia nhân thuật lại chuyện này, ông liền tự hỏi rằng: "Phải chăng ông đă gián tiếp để cho cháu ông chết khổ như thế?".

Sau đó Tu Đà Cấp Cô Độc đến gặp Phật, thuật lại mọi chuyện, và hỏi đức Thế Tôn xem ở cương vị một người chú như ông, ông có thể hành động cách nào khác, đối với đứa cháu hư hỏng như thế?

Đức Phật liền dùng khả năng Chánh Biến Tri của một bậc Toàn Giác để "nh́n vào" trong quá khứ, thấy rơ những nhân duyên ác nghiệp của người cháu Tu Đà Cấp Cô Độc chồng chất như thế nào, rồi biện giải được sự lo âu, sợ cộng nghiệp trong tâm hồn Tu Đà Cấp Cô Độc. Phật nói:

- Này Tu Đà Cấp Cô Độc! Ḷng tham tiền bạc tích tụ của loài người tuy vô đáy, nhưng c̣n có cách điều chỉnh, trước khi sự chết xuất hiện. Chỉ có ḷng tham hưởng thụ khoái lạc nhục dục th́ không thể nào cứu văn sớm hơn lưỡi hái của tử thần".

- Này Tu Đà Cấp Cô Độc! V́ tính say mê sắc dục và hưởng thụ vật chất (sinh ra lười biếng ) mà đứa cháu trụy lạc của ông đă chịu chết đói hẩm hiu như thế trong quá khứ (tiền kiếp) nhiều lần rồi, chứ đây không phải là lần thứ nhất!" (Theo Túc Sinh truyện 291: Jàtaka 291).

 -ooOoo-